«Elorda Eco System» жұмысшыларына қарсы заң мен ОМОН қалай жұмыс істейді

Full article in English available here. Читать статью на русском языке здесь.

Астанадағы «Elorda Eco System» МКК айналасындағы оқиғалар – бұл жай ғана еңбек дауы емес, жаңартылған Конституция мен ҚР заңдары қуғын-сүргін үшін қалай идеалды жағдай жасап жатқанының айқын көрсеткіші. Кәсіпорын басшылығы сыйақыларды қысқартып жатқанда, полиция реформаланған жүйенің «құқықтық олқылықтарын» пайдаланып, жұмысшыларды автозактарға тығып жатыр.

View on Threads

Тонау экономикасы: 500 мыңнан 50 мыңға дейін

Қамауға алынғандардың бірінің қызы Сина Ишимова сипаттаған жағдай мемлекеттік сектор үшін әдеттегідей. Жаңа директор Бейбіт Болатұлы Жаваров келгеннен кейін кәсіпорынның қаржылық саясаты күрт өзгерді:

• Қысым көрсету рычагы ретіндегі сыйақылар: Бұрын жұмысшылар айлық мөлшеріндегі сыйақыға (~250 000 теңге) сене алатын болса, енді оны 50 000 теңгеге дейін түсірді. 500 000 теңгелік максималды төлемдер өткенде қалып, жай-күйдің жақсылығын көрсету үшін жасалған бір реттік акцияға айналды.
• Қосымша жұмыс уақытындағы тонау: Жұмыс ауысымы 11 сағатқа созылады. Артық сағаттар төленбейді. Бұл бюджет қаражаты басшылықпен «игеріліп», ауыр жағдайда астана коллекторларына қызмет көрсететіндерге бармайтын таза эксплуатация.
• Жүйенің жауабы: Қаржы директоры Айгүл Шілдебаева тікелей: «[Бюджеттен] қанша берсе, сонша төлейміз» деп мәлімдейді. Бұл жауапкершілікті өзінен алып, «ақша бермейтін» әкімдікке аударатын ыңғайлы ұстаным.

Конституциялық тұзақтар: Наразылық неге «қылмысқа» айналды?

Әділдікке қадам ретінде ұсынылған жаңартылған Конституция іс жүзінде кез келген бұқаралық қарсылықты басу тетіктерін бекітті.

• «Заңды тәсілдердің» олқылығы (24-бап): Конституция ереуілге құқықты ресми түрде мойындайды, бірақ «заңда белгіленген тәсілдерді пайдалана отырып» деген тіркеспен. Ал заң (Еңбек кодексі) Қазақстанда заңды ереуілді бюрократиялық тұйыққа айналдыратындай құрастырылған. Жұмысшылардың кез келген стихиялық шығуы автоматты түрде «заңсыз» деп жарияланады.
• «Жер – мемлекет арқылы халыққа» олқылығы (6-бап): Ресурстар халыққа тиесілі, бірақ оларды мемлекет басқарады деген тіркес шенеуніктердің қолын босатады. Олар бюджетті өз жеке дүкендеріндей басқарып, жұмысшыларды ресурстардың «иелері» емес, шығыс материалы ретінде санайды.
• Әкімшілік террор (32-бап): Жалақы туралы диалогтың орнына билік «полицияға бағынбау» туралы бапты қолданады. Бұл кез келген наразы адамның аузын жабуға арналған әмбебап тәсіл. Ұсталған 60 адамның 15-і нақты мерзімге қамауға алынды.

Қуғынға ұшырағандардың есімдері

Өз құқықтарын қорғауға тырысқаны үшін қазір арнайы қабылдағыштарда отырғандарды аты-жөнімен білуіміз керек:

• 10 тәулікке қамалғандар: Қойшыбай Қамалов, Ержан Амзин, Ерік Дәметов, Бекболат Мұқатов.
• 5 тәулікке қамалғандар: Насредин Әлибаев, Қайдар Ысқақов, Кастер Әбілашим, Мирам Тасқынбай.
• Сот күтіп отырғандар: Мұратұлы Бектұрсын, Әбілов Ханжар, Төлебиев Мұрабек, Рахимов Рамазан, Джаббаров Өмірбек, Жұрымбаев Айдос, Омаров Сабит, Жақсылықов Нарман, Қалбеков Жарылқасын, Сексенбаев Абзал және Баспақов Нұрлан.

Қамалғандардың арасында – Сина Ишимованың әкесі, гипертония ауруы бар, кәсіпорын құрылғаннан бері жұмыс істейтін адам. Жүйе үшін оның денсаулығы мен еңбек өтілі директор Жаваровтың тыныштығымен салыстырғанда ештеңені білдірмейді. Наразылық акциясына қатысушылардың бір бөлігі цинизммен жұмыстан шығарылды.

Не істеу керек? Шағымнан гөрі ынтымақ

«Тыңдайтын мемлекетке» үміт артудың қажеті жоқ – ол шоқпармен жауап берді. Жалғыз жол – тікелей қысым және жариялылық.

• Цифрлық блокада: 2ГИС-те «Elorda Eco System» (Жетіген, 24) туралы пікірлер қалдырыңыз. Әркім сол жерде жұмысшыларды үстеме жұмыс ақысын төлеуді сұрағаны үшін қамап жатқанын көрсін.
• Резонанс: Сина Ишимованың оқиғасын максималды түрде репост жасаңыз. Журналистер мен қоғам білуі керек: Астанада жұмысшылар тегін жұмыс істегісі келмегені үшін жұмыстан шығарылып, түрмеге отырғызылуда.

Қорытынды қарапайым: Қазіргі түріндегі Конституция коллектордағы жұмысшыны емес, кеңседегі шенеунікті қорғайды. Егер лайықты өмір сүру құқығын заң арқылы жүзеге асыру мүмкін болмаса, демек бұл заң халыққа қарсы жазылған.