Алматыдағы құлдық: жеке мектеп мұғалімдерді қалай тауарға айналдырады
Алматылық «бизнес» адамдарды жазасыз пайдалануды жалғастырып жатқанша, біз биліктен мәжбүрлі еңбек және салық алаяқтығы фактілерін дереу тергеуді талап етеміз.
Read this article in English here. Читать статью на русском здесь.
Шри-Ланка азаматы, Sunbridge мектебінің бұрынғы ағылшын тілі мұғалімі Тришани Перераның оқиғасы — бұл жай ғана жеке еңбек дауы емес, жүйенің іріңді жарасын ашып жіберген жағдай. Мұнда «инвестициялық ахуал» заңдастырылған пайдалану тетігіне айналған.
Тришани Дубайдан Алматыға жұмысқа шақырылды. Келісімшарт бойынша уәде етілген виза, тұрғын үй және отанға ұшу билеті іс жүзінде қысым көрсету құралына айналды. Мектеп әкімшілігі қызметкердің паспортын құжаттарды ресімдейміз деген сылтаумен ұзақ уақыт бойы тартып алған. Сонымен қатар, оған еңбек шартының көшірмесін беруден үнемі бас тартқан. Тіпті, өзінің заңды мәртебесін анықтайтын құжатқа қол жеткізу үшін ол полицияға жүгінуге мәжбүр болған.
Мектеп жабылатынын хабарлаған кезде жағдай шиеленісе түсті. Келісімшарттық міндеттемелерді орындаудың орнына, әкімшілік қысымды күшейтті: қызметкерді тұрғын үйді қысқа мерзімде босатуға мәжбүрледі, ал заңды түрде алған ақшасын талап етіп, құқығын қорғауға тырысқан кезде ол персонал тарапынан агрессияға тап болды. Мамыр айындағы толық жалақысының орнына оның картасына ешқандай түсініктемесіз және келісімінсіз ақшаның бір бөлігі ғана аударылды. Ал оның заңды талаптарына жауап ретінде мектеп оған қарсы полицияға арыз жазып, өзін кінәлады.
Бұл істің ең мысқылды тұсы — мұғалімнің нақты құқықтық мәртебесінің анықталуы. Көші-қон полициясына барған кезде Тришанидің визасын мектеп әкімшілігі 2026 жылғы 10 мамырда күшін жойғаны белгілі болды. Алайда бұл туралы шетелдік азаматшаға ешкім хабарламаған, ол 26 мамырға дейін өз мәртебесінің заңды екеніне толық сеніммен жұмыс істей берген. Оның үстіне, виза мектеп арқылы емес, үшінші тарап ЖШС арқылы ресімделген, ал Тришани сол ЖШС-де директордың орынбасары болып көрсетілген. Бұл құжаттар мен визалық тәртіпте ауқымды алаяқтық жүргізілгенін көрсетеді.
Бұл жағдай мемлекеттік институттарға тікелей сын болып табылады. Еңбек департаменті шағымдарды ресми кемшіліктерді сылтауратып елемей жатқанда, бизнес шетелдік мамандарды кепілге айналдыру үшін заңдағы олқылықтарды пайдалануда. Біз жұмыс берушінің шетелдіктің паспорты мен визалық мәртебесін бақылауға алып, шексіз билікке ие болатынын және бұл билікті полицияның әкімшілік ресурсымен күшейтетінін көріп отырмыз.
Біз Қазақстан Республикасының Үкіметінен мынаны талап етеміз:
Sunbridge мектебінің және осы схеманы құруға қатысы бар барлық адамдардың қызметіне адам саудасы, мәжбүрлі еңбек және салық алаяқтығы туралы заңнама бойынша қылмыс құрамының бар-жоғын тексеру мақсатында дереу кешенді тексеру жүргізілсін. Салық органдары банк терминалдары арқылы ресми төзімдемелерді айналып өтіп, төлемдер қалай жүргізілгенін тексеруге міндетті. Шетелдік азаматты заңсыз күйге әдейі жеткізіп, бопсалау мақсатын көздеген мектеп басшылығы жауапқа тартылуы тиіс.
Жеке жұмыс берушінің шетелдіктің визалық мәртебесіне жалғыз кепілгер болып, оны іс жүзінде қозғалыс бостандығынан және еңбек құқығын қорғау мүмкіндігінен айыратын тәжірибеге заңнамалық тыйым салудың уақыты келді. Тришани Перераның жағдайы дереу араласуды талап етеді, өйткені бүгін оның орнында алматылық «бизнес» тісіне іліккен кез келген шетелдік маман болуы мүмкін.
